Davut KARA

Bilişim Sistemleri Mühendisi

Bu blog, 5 yıl önce, bilişim ve diğer konularda hakkında, makalelerime yer vermek amacı ile açılmıştır.

Causative (Ettirgen Yapı) Konu Anlatımı

haircut22Ettirgen yapı nedir ? Adı üstünde birine bir işi ettirmek yani yaptırmak diyebiliriz yani örnek verecek olursam.

  • Saçımı kestirdim.
  • Arabamı yıkattım.
  • Odamı temizlettim.
  • Davut a ekmek aldırdım.
  • Eşime yoğurt aldırdım.

İngilizce de bu konu causative demişler, açıklamasına da bir işi başkasına yaptırmak olarak tanımlamışlar.

Diyelim ki bu yapıyı bilmeden bir cümle kurmaya çalışalım arabamı yıkattım

I washed my car – > Bu cümle arabamı yıkadım anlamına geliyor.

Bu kalıbı bilmeden yapacağımız en yakın şey arabam yıkandı olur onuda passive olarak yapabiliriz. My car was washed by someone. (Arabam birisi tarafından yıkandı.) Ancak hala arabamı ben mi yıkattırdım yoksa o kişi kafasına göre kendimi yıkadı bunu bu cümleyi söylediğimizde karşımızda ki kişi ayırt edemeyecektir.

Causative yapısını bu tür durumlarda kullanmamız gerekiyor.

Yapıca 2 farklı gruba ayırabiliriz.

  • 1. İşi kime yaptırdık (Saçımı berbere kestirttim.)
  • 2. İşin kime yaptırıldığının önemli olmaması. (Saçımı kestirdim.)

Anlamca da 3 farklı gruba ayırabiliriz.

  • Rica yöntemiyle -> have
  • Para yöntemiyle -> get
  • Zorlama / Israrlama yöntemiyle -> make

Şimdi gelelim Kalıplara

Eğer işi kime yaptırdığımızı söylemeyeceksek mesela saçımı kestirdim, arabamı yıkattım gibi kullanacağımız kalıplar aşağıdakilerdir.

  • have + object + v3
  • get + object + v3

[notification type=”alert-info” close=”false” ]Not : Zamana göre have, get değiştirebiliriz mesela geçmiş zamanda had ve got olurlar[/notification]

haircut22Örnek cümle kuralım mesela saçımı kestirdim bu cümle geçmiş zamandadır ve kime kestirdiğimin bir önemi yoktur ve muhtemelen parayla kestirmişimdir o zaman kullancaklarımız direk belirlenir parayla olduğu için get geçmiş zaman olduğu için got işi yaptırdığımız kişi önemli olmadığı için get + object + v3 yapısını kullanacağız.

Bu adımlarla yürüyünce karşımıza I got my hair cut sonucu çıkıyor.

(Bildiğiniz gibi cut fiilinin üçüncü hali de cut tır.)

Aynı şekilde have + object + v3 yapısı kullanarak bir cümle kuralım anlamının rica yöntemi ile bir şey yaptırdığımız olduğunu biliyoruz. Mesela elbiselerimi ütülettim. Dikkat edin şuan kime yaptırdığımızı söylemiyoruz aynı örneği kimse yaptırdığımızı söyleceğimiz zamanda kullanacağım.

Yine aynı mantık rica yöntemi olduğu için have i seçtik geçmiş zamanda olduğu için ikinci halini aldık had oldu ütüleme fiilinin anlamına bakarsak oda iron üçünce halini alacağız ironed olacak.

Bu şekilde düşündükten sonra sonuç olarak karşımıza I had my clothes ironed sonucu çıkacak.

[notification type=”alert-warning” close=”false” ]Not: bu cümle tiplerini google translate etmeyin had’i sahip olarak algılıyor sizi yanıltabilir.[/notification]

Eğer işi yaptırdığımız kişiyi söyleyecek isek, kullanacağımız 3 farklı kalıp var ancak ikisi birbirine benziyor bu yapıyı içinde ikinci bir şahıs olacağını ve fiilin 1. hali olacağını düşünerek aklınızda tutabilirsiniz. ikisi birbirine benziyor demiştim 3. nün tek farkı fiilden önce to alıyor olması o kadar. Şimdi bu kalıpları inceleyelim.

  • Have + somebody + v1 + Object
  • Make + somebody + v1 + Object
  • Get + somebody + to v1 + Object

Have make get anlamlarını yukarda yazmıştım.

Şimdi elbiselerimi anneme ütülettim cümlesini bu kalıba göre yapalım bu cümlede işi kime yaptırdığımız önemli işi annemize yaptırdık. Rica yöntemi ile yaptırdık  ve geçmiş zamanda yaptırdık sonuç olarak have + somebody + v1 kalıbını seçiyoruz ve cümlemizi uyarlarsak

I  had  my mother  iron  my clothes

Oğluma bi ekmek aldırdım -> I got my son to buy a bread.

Kızıma zorla odasını temizlettim -> I made my daughter clean her room.

Diğer zaman ifadeleri ile düşünelim

Yarın aliye arabamı yıkatacağım. -> I have Ali wash my car tomorrow.

Babam bana arabasını yıkattı -> My dad had me wash his car.

Anneme çiçeklerimi sulatacağım -> I am having my mom wash my flowers.

I had better get Ali to wash my car. -> Aliye arabamı yıkatmayı tercih ederim.

[notification type=”alert-info” close=”false” ]Yukarda ki cümle had better ve causative karışımıdır had i causative deki had olarak algılamayınız.[/notification]

Bunların dışında herhangi ek bir şey yoktur. Konu çok zor değildir. Alıştırma yaptıktan sonra ve mantığını anladıktan sonra gayet anlaşılır bir konu, iyi çalışmalar.

 

Aşağıda sizler için bulduğum bir kaç videoyu da izleyebilirsiniz.